Genomechya Antarangat By Milind Kokje जिनोमच्या अंतरंगात

जीनोम म्हणजे कोणत्याही सजीवाच्या शरीरातील अनुवांशिक माहितीचा संपूर्ण संच होय. यालाच सजीवाची 'जनुकीय कुंडली' असेही म्हटले जाते.

• डीएनए (DNA): जीनोम प्रामुख्याने डीएनए (Deoxyribonucleic acid) रेणूंनी बनलेला असतो. ही माहिती त्या सजीवाच्या पेशींच्या केंद्रकात साठवलेली असते.
• जनुके (Genes): जीनोममध्ये हजारो जनुके असतात. ही जनुके म्हणजे शरीराची रचना कशी असावी आणि कार्य कसे चालावे यासाठीचे 'इन्स्ट्रक्शन मॅन्युअल' आहेत. मानवी जीनोममध्ये अंदाजे ३०,००० ते ४०,००० जनुके असतात.
• गुणसूत्रे (Chromosomes): डीएनएचे लांब पट्टे विशिष्ट आकारात गुंडाळलेले असतात, ज्यांना गुणसूत्रे म्हणतात. मानवामध्ये अशा २३ जोड्या (एकूण ४६ गुणसूत्रे) असतात.
• नॉन-कोडिंग भाग: जीनोमचा मोठा भाग (अंदाजे ९८% पेक्षा जास्त) थेट प्रथिने तयार करण्याचे काम करत नाही, त्याला 'बिगरजनुकीय' किंवा नॉन-कोडिंग भाग म्हणतात.